BỆNH LEM LÉP HẠT TRÊN LÚA VÀ THUỐC TRỊ BỆNH LEM LÉP HẠT TRÊN LÚA HIỆU QUẢ HIỆN NAY

Nhiều bà con gặp tình huống rất “đau”: ruộng lúa nhìn xanh tốt đến khi trổ, nhưng đến lúc thu hoạch lại thấy hạt vào gạo kém, lép lửng nhiều, vỏ trấu lấm tấm đen làm gạo xấu màu và bán bị ép giá. Đó là biểu hiện điển hình của bệnh lem lép hạt. Điểm khó của bệnh là không phải lúc nào cũng do một tác nhân duy nhất; muốn giảm thiệt hại phải làm đúng từ giai đoạn làm đòng – trổ – vào chắc (thăm đồng, bón phân cân đối, quản lý sâu bệnh liên quan) và chủ động phòng trừ khi thời tiết mưa nhiều, ẩm độ cao.

1. Bệnh lem lép hạt trên lúa là gì? Vì sao bà con cần quan tâm sớm?

Bệnh lem lép hạt là tên gọi chung của hiện tượng hạt lúa bị lửng hoặc lép, tức bên trong ít hoặc rất ít gạo, thậm chí không có gạo. Trường hợp nặng còn kèm theo tình trạng vỏ trấu và hạt bị đổi màu (nâu → đen) tùy tác nhân gây bệnh. Bệnh làm giảm năng suất, giảm phẩm chất gạo (xấu màu, tỷ lệ hạt chắc thấp, thương lái ép giá) và nếu lấy hạt từ ruộng bị lem lép làm giống thì chất lượng giống kém, dễ trở thành nguồn bệnh cho vụ sau.

2. Triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa (dấu hiệu ngoài đồng ruộng)

Lem lép hạt lúa thường được nhận biết rõ nhất khi lúa đang trên đồng trước thu hoạch: hạt có vỏ trấu sậm màu biến đổi từ nâu đến đen; có thể đen lốm đốm hoặc đen gần như toàn bộ vỏ trấu. Hiện tượng này có thể xuất hiện cả ở hạt có gạo lẫn hạt lép. Khi tỷ lệ hạt lép/lửng tăng, năng suất và chất lượng gạo giảm trực tiếp.

[Hình ảnh minh họa: Bông lúa bị lem lép hạt – vỏ trấu lốm đốm nâu đen, tỷ lệ hạt lép/lửng cao]

3. Nguyên nhân gây bệnh lem lép hạt trên lúa (vì sao gọi là “tổ hợp” nguyên nhân?)

3.1 Do nhện gié (chích hút làm hạt lép, bông đứng)

Nhện gié thường sống trong các bẹ lá lúa. Khi mật độ cao, nhện có thể bò lên bông lúa và chích hút các gié đang phát triển. Bông lúa bị hại thường mọc thẳng đứng và phần lớn số hạt bị lép.

3.2 Do vi khuẩn (thối hạt/đốm vỏ hạt)

Một số tài liệu ghi nhận nhóm vi khuẩn gây thối hạt/đốm vỏ hạt, thường được nhắc tới là Burkholderia glumae (trước đây có tài liệu gọi là Pseudomonas glumae). Vi khuẩn có thể làm thối đen hạt hoặc tạo vết bệnh trên vỏ hạt, nhất là giai đoạn trổ – vào chắc khi điều kiện ẩm cao.

3.3 Do tập đoàn nấm (nguyên nhân quan trọng nhất)

Trên thực tế, lem lép hạt thường liên quan đến “tập đoàn nấm” (grain discoloration complex). Một số tác nhân hay được ghi nhận gồm: Alternaria padwickii, Bipolaris oryzae, Fusarium sp., Curvularia lunata, Microdochium oryzae, Phoma sp., Pyricularia oryzae, Sarocladium oryzae, Septoria sp., Tilletia barclayana, Ustilaginoides virens… Theo thống kê trong thực tế sản xuất, có thể có nhiều loại nấm cùng tham gia gây nên hiện tượng lem lép và đây thường là nguyên nhân quan trọng nhất.

4. Đặc điểm phát sinh, phát triển: bệnh dễ nặng nhất lúc nào?

• Nấm có thể bám trên vỏ trấu hạt lúa sau thu hoạch, lưu tồn và tiếp tục gây hại làm hạt bị lem; đây cũng là yếu tố lưu truyền bệnh qua giống.
• Trên chân ruộng nhiễm phèn, nhiễm mặn, các bệnh như gạch nâu/đốm nâu thường phát triển mạnh, làm tăng nguy cơ lem lép về sau.
• Cỏ dại trong ruộng lúa có thể là ký chủ cho nấm bệnh phát triển và phát tán.
• Sâu bệnh tấn công giai đoạn đòng trổ như đạo ôn cổ bông, rầy nâu, sâu cuốn lá nhỏ, bọ xít… có thể làm gia tăng nguy cơ lem lép hạt.
• Thời kỳ lúa mẫn cảm nhất: từ trổ bông đến chín sữa, nhất là khi gặp thời tiết ẩm độ cao, mưa nhiều, nhiều ngày mưa liên tục.

5. Biện pháp phòng trừ bệnh lem lép hạt trên lúa (IPM)

• Sử dụng hạt giống khỏe, giống xác nhận, sạch bệnh, không lẫn tạp chất. Tuyệt đối không dùng giống lấy từ những ruộng có biểu hiện lem lép hạt.
• Sạ thưa, mật độ tham khảo 100–120 kg/ha để ruộng thông thoáng, hạn chế ẩm độ cao kéo dài trong tán lúa.
• Bón phân đầy đủ và cân đối giúp cây lúa khỏe, hạn chế đổ ngã và tăng khả năng chống chịu. Tùy mùa vụ – giống – đất để điều chỉnh lượng bón cho phù hợp (tránh thừa đạm giai đoạn làm đòng – trổ).
• Quản lý tốt các đối tượng liên quan giai đoạn đòng trổ (đạo ôn cổ bông, rầy nâu, bọ xít…) để giảm vết thương và giảm nguy cơ kéo theo lem lép hạt.

6. Thuốc trị bệnh lem lép hạt trên lúa: Amtivo 75WG 

Amtivo 75WG

Quy cách: gói 10g, 70g

THÀNH PHẦN:
Tebuconazole .... 500g/kg
Trifloxystrobin ... 250g/kg
Phụ gia .............. 250g/kg

ĐẶC TÍNH & CÔNG DỤNG:
• Là thuốc trừ bệnh phổ rộng công nghệ mới, nội hấp, lưu dẫn, trừ được nhiều loại bệnh xuất hiện cùng một lúc, ức chế quá trình sinh tổng hợp của các tế bào nấm bệnh. Thuốc đăng ký đặc trị hiệu quả bệnh đốm lá trên hồ tiêu.
• Được sản xuất bởi nhà máy tốt nhất trên thế giới về thuốc trừ bệnh. Với liều lượng tăng hơn 40% so với loại thông thường. Đã tốt nay còn tốt hơn; yên tâm tuyệt đối khỏi lo bệnh đạo ôn cổ bông, đạo ôn lá, đạo ôn cổ lá.
• Đặc trị: đạo ôn, lem lép hạt, vàng lá chín sớm (do nấm), khô vằn trên lúa.

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG

• Thời gian cách ly an toàn: 07 ngày trước khi thu hoạch.

Thiên Bình hân hạnh được đồng hành cùng bà con trong suốt quá trình chăm sóc cây trồng.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về bệnh lem lép hạt

1) Lem lép hạt có phải chỉ do nấm không? Không hẳn. Lem lép hạt là hiện tượng “tổ hợp” có thể liên quan nhện gié chích hút, vi khuẩn gây thối hạt và đặc biệt là tập đoàn nấm gây đốm/lem vỏ trấu. Vì vậy cần quản lý tổng hợp (IPM) thay vì chỉ xử lý một hướng.

2) Giai đoạn nào lúa dễ bị lem lép hạt nhất? Giai đoạn mẫn cảm nhất thường từ trổ bông đến chín sữa. Nếu trúng thời tiết mưa nhiều, ẩm độ cao và nhiều ngày mưa liên tục thì nguy cơ lem lép tăng mạnh.

3) Vì sao lấy giống từ ruộng bị lem lép hạt thường làm vụ sau dễ bị lại? Vì mầm bệnh (đặc biệt nhóm nấm) có thể bám/lưu tồn trên vỏ trấu sau thu hoạch và trở thành nguồn bệnh đầu vụ sau. Do đó nên ưu tiên giống sạch bệnh, giống xác nhận.

8. Kết luận: muốn giảm lem lép hạt phải làm đúng giai đoạn trổ – vào chắc

Bệnh lem lép hạt trên lúa gây thiệt hại trực tiếp về năng suất và làm giảm giá trị hạt gạo. Do bệnh thường do nhiều tác nhân phối hợp, bà con nên ưu tiên phòng trừ theo IPM: dùng giống sạch bệnh, sạ thưa cho ruộng thoáng, bón phân cân đối và quản lý tốt sâu bệnh giai đoạn đòng trổ. Khi điều kiện thời tiết mưa ẩm bất lợi, có thể kết hợp giải pháp thuốc theo đúng hướng dẫn để bảo vệ bông và giai đoạn vào chắc.

9. Liên hệ

TBC - ĐỒNG HÀNH CÙNG PHÁT TRIỂN
-----------------------------------------------------
CÔNG TY TNHH THUỐC BVTV THIÊN BÌNH.
ĐC: E22-D2, KDC SỞ VHTT, ĐƯỜNG LIÊN PHƯỜNG, P.LONG TRƯỜNG, TP.HCM.
ĐT: 02822.48.52.52
Hotline tư vấn miễn phí (zalo): 0898.999.929
Email: bvtvthienbinh@gmail.com