Dịch
Nhiều nhà vườn chỉ để ý bệnh ghẻ khi trái gần thu hoạch mới thấy vỏ sần sùi, nổi cộm và bị chê “trái xấu”. Nhưng thực tế, ghẻ thường tấn công rất sớm ngay từ lúc cây ra đọt non và trái vừa đậu. Nếu phòng không đúng thời điểm, bệnh sẽ “đóng sẹo” trên vỏ trái và hầu như không phục hồi được mẫu mã. Bài này giúp bà con nhận biết sớm ghẻ lá/ghẻ trái ngoài vườn, nắm điều kiện phát sinh (đặc biệt sau mưa) và áp dụng quy trình phòng trừ hiệu quả theo IPM.
1. Triệu chứng bệnh ghẻ lá, ghẻ trái trên cây có múi (nhìn nhanh theo lá – cành – trái)
1.1 Trên lá non
Bệnh thường xuất hiện sớm trên lá non. Ban đầu có các chấm nhỏ nhạt màu/mất màu, nhìn hơi trong. Sau đó vết bệnh phát triển thành các mụn ghẻ nhô lên, màu nâu nhạt đến nâu, làm phiến lá cong vặn, biến dạng. Nếu bệnh nặng, lá vàng và rụng sớm, khiến cây suy và dễ ra đọt lại liên tục.
1.2 Trên cành non
Trên cành non, vết bệnh cũng nhô lồi tương tự trên lá, bề mặt sần sùi và có thể kèm các vẩy vàng. Cành non bị nặng dễ khô đầu cành, ảnh hưởng ra đọt và mang trái về sau.
1.3 Trên trái (đặc biệt trái non)
Trên trái, vỏ trái nổi gai sần sùi, màu nâu xám; vết bệnh có thể rời rạc hoặc nối lại thành mảng lớn làm trái méo, giảm giá trị thương phẩm. Phân biệt nhanh: nếu vỏ trái bị nhện hại thường là dạng da cám/da lu hoặc sần nhẹ nhưng không nổi gai ghẻ rõ như bệnh ghẻ.
[Hình ảnh minh họa: Trái có múi bị ghẻ sần sùi; lá non bị mụn ghẻ và biến dạng]
2. Nguyên nhân gây bệnh ghẻ trên cây có múi
Bệnh ghẻ (citrus scab) chủ yếu do nấm thuộc chi Elsinoë gây ra. Trong đó, tác nhân thường được nhắc đến phổ biến là Elsinoë fawcettii. Một số tài liệu cũng phân biệt thêm dạng “ghẻ trên cam ngọt” (sweet orange scab) có thể liên quan Elsinoë australis. Dù khác nhau về tác nhân/giống mẫn cảm, điểm chung là bệnh tấn công mạnh trên mô non và để lại vết sẹo ghẻ sần sùi trên lá/trái.
3. Sự lan truyền bệnh: vì sao ghẻ hay bùng sau mưa?
Nấm bệnh thường lưu tồn trên các vết bệnh cũ ở lá, cành non đã nhiễm. Khi gặp điều kiện thuận lợi, bào tử nảy mầm và lan truyền chủ yếu nhờ nước mưa bắn (splash) và gió, bám lên lá non – cành non – trái non để gây nhiễm mới. Vì vậy, sau các đợt mưa xong nắng hoặc mưa kéo dài khiến tán cây ẩm lâu, bệnh ghẻ thường tăng rất nhanh nếu vườn rậm và không phun phòng đúng thời điểm.
4. Điều kiện phát sinh, gây hại mạnh
- Mùa mưa, mưa nhiều hoặc tưới làm ướt tán; ẩm độ cao khiến lá/trái lâu khô.
- Nhiệt độ ấm (thường quanh mức 25–30°C) và vườn thiếu thông thoáng.
- Cây đang ra đọt non liên tục hoặc trái non vừa đậu (mô non rất mẫn cảm).
5. Biện pháp phòng trừ bệnh ghẻ trái, ghẻ lá trên cây có múi
5.1 Canh tác – vệ sinh vườn (giảm nguồn bệnh và giảm ẩm tán)
- Trồng cây giống sạch bệnh; phun phòng cho cây con ở vườn ươm nếu khu vực có tiền sử ghẻ.
- Tỉa cành tạo tán thông thoáng, giảm cành vượt; vệ sinh vườn để tán nhanh khô sau mưa.
- Cắt bỏ và tiêu hủy cành/lá bị bệnh nặng; không để tàn dư bệnh làm nguồn lây.
- Bón phân hợp lý theo từng giai đoạn để tránh cây ra chồi non liên tục; giảm đạm khi vườn đang bệnh và hạn chế phun phân bón lá lúc bệnh đang nặng.
- Hạn chế tưới phun mưa làm bắn nước trong tán (tăng lây lan); ưu tiên tưới gốc, quản lý cỏ và thoát nước tốt.
5.2 Biện pháp hóa học: phun phòng đúng thời điểm (đợt đọt non – trái non)
Với bệnh ghẻ, nguyên tắc là phòng sớm trên mô non vì vết ghẻ trên trái về sau hầu như không “mất sẹo”. Bà con nên tập trung phun vào các thời điểm: (1) cây vừa ra đợt đọt non, (2) sau mưa kéo dài khi tán ẩm cao, và (3) giai đoạn trái non vừa đậu. Khi phun, cần phủ đều tán (nhất là lá non, cành non, trái non) và tuân thủ nguyên tắc luân phiên để hạn chế kháng.
Thuốc trị bệnh ghẻ trái, ghẻ lá trên cây có múi
FOSKASA D-M 750WG
THÀNH PHẦN
- Monohydrate Zin Sulfate.... 10%
- Công thức đặc hiệu vừa đủ: 100%
ĐẶC ĐIỂM & CÔNG DỤNG
Sự kết hợp hoàn hảo giữa Monohydrate Zin Sulfate và công thức đặc hiệu tạo ra một giải pháp hiệu quả cực mạnh nhằm phòng trị với nhiều loại nấm bệnh như: thối trái, xì mủ, nứt thân, cháy lá, chết cành trên sầu riêng; rỉ sắt, nấm hồng trên cây ăn trái và cây công nghiệp. Sản phẩm có tác dụng toàn diện, bám dính cực tốt, hiệu quả kéo dài trên nhiều loại cây trồng. Ngoài ra còn tăng thêm vi lượng kẽm giúp lá xanh, dày, hạn chế sâu bệnh hại; giúp cây trồng phát triển tốt, vườn tược xanh mướt, gia tăng năng suất và chất lượng nông sản.
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG
Pha 125g/phuy 220 lít nước.
Phun 400-600l/ha.
Sử dụng đều trên tán lá cây trồng. Có thể dùng nhắc lại 2-3 lần cách nhau 5-7 ngày/lần.
6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1) Vì sao đã thấy ghẻ trên trái rồi phun vẫn không hết sẹo? Vì ghẻ để lại vết sần/sẹo trên vỏ trái. Phun thuốc chủ yếu giúp chặn lây lan vết mới, còn vết cũ thường không phục hồi mẫu mã như ban đầu.
2) Bệnh ghẻ hay tấn công mạnh nhất lúc nào? Thường mạnh nhất khi cây ra đợt đọt non và khi trái non vừa đậu, đặc biệt sau mưa (ẩm cao, tán lâu khô).
3) Có thể nhầm ghẻ trái với nhện hại không? Có. Nhện thường gây da cám/da lu hoặc sần nhẹ nhưng không tạo “gai ghẻ” nhô cao rõ. Muốn chắc, bà con quan sát dạng vết sần (mụn ghẻ) và kiểm tra thêm nhện ở mặt dưới lá/trái.
7. Kết luận
Bệnh ghẻ lá/ghẻ trái trên cây có múi rất dễ tăng mạnh vào mùa mưa và giai đoạn cây ra mô non. Để hạn chế trái xấu, mất giá, bà con nên tập trung phòng sớm theo đợt đọt non – trái non, kết hợp tỉa tán thông thoáng, vệ sinh nguồn bệnh và can thiệp thuốc đúng thời điểm sau mưa. Làm đúng từ đầu sẽ giảm số lần phun và giữ mẫu mã trái tốt hơn.
8. Liên hệ
TBC - ĐỒNG HÀNH CÙNG PHÁT TRIỂN
-----------------------------------------------------
CÔNG TY TNHH THUỐC BVTV THIÊN BÌNH.
ĐC: E22-D2, KDC SỞ VHTT, ĐƯỜNG LIÊN PHƯỜNG, P.LONG TRƯỜNG, TP.HCM.
ĐT: 02822.48.52.52
Hotline tư vấn miễn phí (zalo): 0898.999.929
Email: bvtvthienbinh@gmail.com
Web: www.bvtvthienbinh.com
OA Zalo: https://oa.zalo.me/3583801956147984802 (Thiên Bình vì nền nông nghiệp Việt Nam)