CÁCH NHẬN BIẾT VÀ XỬ LÝ RẦY NHẢY GÂY HẠI TRÊN CÂY SẦU RIÊNG

Cách nhận biết rầy nhảy trên sầu riêng qua lá non cháy mép, bồ hóng; phân biệt với thán thư và áp dụng cách xử lý theo cơi đọt để bảo vệ năng suất.

Rầy nhảy trên sầu riêng (Allocaridara malayensis) là nhóm côn trùng chích hút “đánh” đúng giai đoạn cây ra cơi đọt non, vì vậy nếu bà con chậm phát hiện vài ngày là lá non đã cháy mép, xoăn lá và đọt đứng. Thực tế ở nhiều vườn thâm canh, sau các đợt mưa nhỏ rồi nắng gắt hoặc giai đoạn khô nóng kéo dài, cây ra đọt rải rác, tán rậm và ẩm trong vườn cao thì rầy nhảy trên sầu riêng thường tăng mật số rất nhanh; kéo theo bồ hóng phủ đen lá do rầy tiết mật, làm cây giảm quang hợp, yếu cây, khó tích lũy dinh dưỡng cho ra hoa – đậu trái. Bài viết này giúp bà con: (1) nhận biết rầy nhảy trên sầu riêng qua đặc điểm rầy trưởng thành, rầy non có sáp trắng; (2) phân biệt dấu hiệu cháy mép lá do rầy nhảy với thán thư, táp nắng, nhiễm mặn; (3) hiểu vì sao rầy bùng phát theo cơi đọt và cách quản lý theo nguyên tắc IPM (thăm vườn – làm tán – nuôi thiên địch – luân phiên thuốc). Phần cuối có hướng dẫn xử lý theo cơi đọt và giới thiệu các sản phẩm DIE SAURAY 85WP, RAY USA 400WP, TB DIETRAY 500WP. 

Ở nhiều vườn sầu riêng, rầy nhảy trên sầu riêng thường bùng lên đúng lúc cây vừa ra cơi đọt non. Chỉ cần bà con chậm thăm vườn vài ngày, lá non có thể chuyển từ chấm vàng li ti sang cháy mép, xoăn lá; đọt đứng lại và cây suy rất nhanh. Điều “khó” là triệu chứng này dễ bị nhầm với thán thư, táp nắng hoặc vấn đề dinh dưỡng, khiến bà con xử lý sai hướng và tốn chi phí.Trong bài viết này, mình sẽ đi theo đúng trình tự mà kỹ thuật viên thường làm ngoài vườn: nhận biết rầy nhảy trên sầu riêng bằng quan sát rầy trưởng thành – rầy non; xác định dấu hiệu rầy nhảy trên sầu riêng và cách phân biệt; hiểu nguyên nhân rầy nhảy trên sầu riêng tăng nhanh theo cơi đọt; cuối cùng là cách trị rầy nhảy sầu riêng theo hướng IPM (canh tác + xử lý đúng thời điểm)

Rầy nhảy (Allocaridara malayensis) là côn trùng chích hút gây hại phổ biến trên cây sầu riêng, bùng phát mạnh khi cây ra đọt non. Nếu không phát hiện sớm, rầy có thể làm cháy mép lá, rụng lá non hàng loạt, giảm khả năng quang hợp và ảnh hưởng trực tiếp đến ra hoa – đậu trái.

Tên khoa học: Allocaridara malayensis. Rầy nhảy thuộc họ Psyllidae, bộ Homoptera; thường xuất hiện nhiều tại các vườn sầu riêng ở Việt Nam, Thái Lan và nhiều nước châu Á. Đặc tính nổi bật là phát sinh nhanh, mật số cao và di chuyển linh hoạt, dễ gây hại đồng loạt trong một cơi đọt.

Rầy nhảy gây hại nghiêm trọng trên lá cây sầu riêng 

1. Nhận biết rầy nhảy trên sầu riêng ngoài vườn

Để xử lý đúng và tiết kiệm chi phí, bước đầu tiên luôn là nhận biết rầy nhảy trên sầu riêng thật chính xác. Trên thực tế, nhiều vườn nhầm rầy nhảy với hiện tượng táp nắng hoặc bệnh nấm nên xử lý không đúng hướng: phun thuốc nấm nhưng không giảm cháy mép lá; hoặc bón thêm phân, tưới mạnh làm cây ra đọt lẻ tẻ, vô tình tạo “mồi” cho rầy tiếp tục gối lứa. Mẹo kiểm tra nhanh mà các kỹ thuật viên thường dùng là chọn 5–10 cây đại diện, mỗi cây kiểm tra 3 vị trí (tán thấp – tán giữa – tán ngoài), tập trung vào cơi đọt đang bung vì rầy nhảy trên sầu riêng thích mô lá mềm. Bà con nên kiểm tra vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi rầy ít nhảy và dễ quan sát hơn.Khi quan sát, đừng chỉ nhìn mặt trên lá. Rầy thường bám ở mặt dưới lá non, nhất là các lá non còn xếp như “lưỡi mèo”. Bà con chỉ cần lật nhẹ lá và dùng ánh sáng xiên (đèn pin hoặc nắng sớm) là sẽ thấy rõ hơn. Nếu vườn có điều kiện, sử dụng kính lúp cầm tay loại 10× sẽ giúp phát hiện rầy non sớm, đặc biệt ở giai đoạn rầy mới phát sinh chưa gây cháy mép lá. Việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất lớn vì ở giai đoạn đầu mật số còn thấp, bà con có thể ưu tiên biện pháp canh tác và bảo vệ thiên địch; còn khi mật số đã cao, lá đã cháy xoăn thì thường phải xử lý mạnh tay hơn và nguy cơ kháng thuốc cũng tăng.Một điểm “tín hiệu” khác là hiện tượng lá hơi bóng dính (do mật rầy) và sau đó xuất hiện nấm bồ hóng phủ đen. Bồ hóng không phải do rầy trực tiếp tạo ra, nhưng lại là dấu vết rất hay gặp khi rầy nhảy trên sầu riêng chích hút kéo dài. Nếu bà con thấy lá bị đen như bám bụi, lau khó sạch, kèm cháy mép lá non và đọt đứng thì nên ưu tiên kiểm tra rầy nhảy ngay, tránh để kéo dài làm cây suy và ảnh hưởng đến giai đoạn ra hoa – đậu trái.

Rầy nhảy trên cây sầu riêng- Lá sầu riêng bị rầy nhảy chích hút làm mép lá cháy xoăn

1.1 Rầy nhảy trưởng thành trên sầu riêng: nhìn ở đâu, dễ gặp lúc nào?

Rầy nhảy trưởng thành trên sầu riêng thường dài khoảng 3–4 mm, cơ thể thon, màu vàng nhạt đến vàng nâu; cánh trong suốt nên khi đậu trên mặt dưới lá non nhìn khá “lẫn” với màu lá. Vì vậy, khi thăm vườn bà con nên đứng xuôi chiều gió và khua nhẹ cụm đọt: nếu có rầy, chúng sẽ nhảy rất nhanh sang lá khác hoặc bay đoạn ngắn rồi lại đậu xuống. Nhiều nhà vườn mô tả cảm giác giống như “hạt bụi biết nhảy” ở cơi đọt.Rầy trưởng thành hay tập trung ở phần tán rậm, nơi ít gió và ẩm cao. Những vườn cắt tỉa chưa thông thoáng hoặc tưới phun mưa làm ẩm tán thường thấy rầy xuất hiện rõ hơn ở mặt dưới lá và các lá non chưa bung. Khi mật số tăng, rầy trưởng thành sẽ đẻ trứng trong mô lá non; chỉ cần cây ra đọt rải rác kéo dài là rầy luôn có nơi đẻ và dễ gối lứa. Vì vậy, phát hiện rầy trưởng thành sớm sẽ giúp bà con “cắt đà” bùng phát ngay từ đầu cơi đọt, tránh để qua 1–2 tuần mới xử lý thì lá đã cháy mép và cây mất sức.

1.2 Rầy nhảy non trên sầu riêng: sáp trắng, cách kiểm tra cụm lá non

Rầy nhảy non là giai đoạn gây hại “âm thầm” nhất vì chúng bám chặt mặt dưới lá non, lại thường trú trong các lá non còn xếp (chưa bung), nên nếu chỉ nhìn tán lá bên ngoài bà con rất dễ bỏ sót. Khi nghi ngờ vườn có rầy nhảy trên sầu riêng, bà con hãy chọn 3–5 đọt đang ra mạnh, dùng tay tách nhẹ cụm lá non kiểu “lưỡi mèo” và quan sát mặt dưới. Nếu có rầy non, thường thấy chúng tụ lại theo cụm, di chuyển chậm ở tuổi nhỏ và nhanh dần khi lớn. Dấu hiệu rất đặc trưng là lớp sáp trắng: từ tuổi 2 bắt đầu có sáp phủ, và từ tuổi 3 trở đi xuất hiện sợi sáp trắng như bông gòn ở cuối bụng. Đây là điểm giúp phân biệt rầy nhảy với nhiều côn trùng chích hút khác.Một ví dụ thực tế: ở một số vườn sầu riêng tơ, khi cây vừa ra đọt sau bón thúc (đọt ra rải rác), nhiều bà con chỉ thấy “chấm vàng li ti” trên lá nên nghĩ thiếu dinh dưỡng và tiếp tục bón đạm, làm đọt càng ra kéo dài. Sau khoảng 7–10 ngày, mép lá cháy xoăn rõ, đọt đứng và lúc này mở cụm lá mới thấy rầy non bám dày. Vì vậy, nhận diện rầy non sớm sẽ giúp bà con quyết định đúng: ưu tiên làm tán, điều chỉnh chăm sóc để ra đọt đồng loạt và xử lý kịp thời theo cơi đọt.Đặc điểm rầy non theo các tuổi (bà con có thể dùng để đối chiếu nhanh tại vườn):

• Tuổi 1: rầy màu vàng nhạt, di chuyển chậm, thường nằm sát mặt dưới lá non.
• Tuổi 2: cơ thể bắt đầu phủ lớp sáp trắng; cuối bụng có ít lông tơ trắng.
• Tuổi 3 trở đi: sáp trắng rõ hơn, xuất hiện các sợi sáp trắng như bông gòn và kéo dài ở phần cuối bụng.
• Tuổi 5: rầy non di chuyển nhanh, khi bị động có thể tản ra rất nhanh trong cụm lá.

2. Vì sao rầy nhảy trên sầu riêng bùng phát theo cơi đọt?

Hiểu nguyên nhân rầy nhảy trên sầu riêng bùng phát sẽ giúp bà con “đi trước một bước” thay vì chạy theo chữa cháy. Về sinh học, rầy nhảy có xu hướng bám và đẻ trứng trong mô lá non vì mô mềm, giàu dinh dưỡng và dễ chích hút. Khi trứng nở, rầy non lại trú trong các lá non còn xếp (chưa bung) nên vừa được che nắng, vừa khó bị phát hiện. Chuỗi này giải thích vì sao rầy nhảy trên sầu riêng thường bùng mạnh đúng thời điểm cây ra cơi đọt, và vì sao các vườn ra đọt lẻ tẻ kéo dài lại hay bị rầy nặng hơn vườn ra đọt đồng loạt.Trong thực tế canh tác, có ba “điều kiện vàng” khiến rầy tăng mật số nhanh: (1) thời tiết nóng – khô xen kẽ mưa nhỏ (ẩm cao trong tán nhưng mặt đất lại khô), (2) vườn rậm, ít gió, nhiều cành lá giao nhau tạo nơi trú ẩn, và (3) chế độ chăm sóc làm cây ra đọt liên tục (bón đạm mạnh, tưới thúc thường xuyên) khiến rầy luôn có thức ăn. Nhiều nhà vườn ghi nhận rằng chỉ cần 5–7 ngày không thăm vườn kỹ trong giai đoạn ra đọt, quay lại đã thấy lá cháy mép ở nhiều cây, đặc biệt ở cây tơ hoặc cây vừa phục hồi sau thu hoạch. Khi bị động, rầy trưởng thành nhảy và bay đoạn ngắn nên khả năng lan trong vườn rất nhanh, nhất là khi tán cây chạm nhau.Một yếu tố quan trọng nữa là cân bằng hệ sinh thái. Nếu bà con phun thuốc phổ rộng liên tục để “dọn sạch” nhiều đối tượng, các thiên địch (nhện bắt mồi, bọ rùa, ong ký sinh…) giảm mạnh, rầy nhảy dễ bùng hơn ở các cơi đọt sau và nguy cơ kháng thuốc tăng. Ngược lại, vườn được tỉa thông thoáng, bón phân cân đối để ra đọt đồng loạt, kết hợp giữ thiên địch thường có mật số rầy thấp hơn và dễ xử lý hơn.Tóm lại, muốn quản lý rầy nhảy trên sầu riêng bền vững, bà con nên bám 3 nguyên tắc: thăm vườn định kỳ (phát hiện sớm), giảm điều kiện phát sinh (tạo tán – giảm đọt lẻ tẻ), và can thiệp đúng thời điểm theo cơi đọt (khi cần dùng thuốc thì luân phiên hoạt chất, phun ướt đều hai mặt lá).

Đọt và lá sầu riêng biến dạng, khô cong khi bị rệp sáp tấn công mạnh.

3. Dấu hiệu rầy nhảy trên sầu riêng và cách phân biệt với thán thư, táp nắng

Dấu hiệu rầy nhảy trên sầu riêng thường xuất hiện đầu tiên ở lá non và đọt non vì đây là phần rầy chích hút mạnh nhất. Giai đoạn sớm, bà con có thể thấy các chấm vàng li ti như đầu kim rải rác trên lá; nếu lật mặt dưới lá non hoặc vạch cụm lá chưa bung sẽ dễ bắt gặp rầy non bám cụm, đôi khi kèm sáp trắng ở cuối bụng (từ tuổi 2–3 trở đi). Khi mật số tăng, mép lá bắt đầu cháy, xoăn lại; lá khô dần và có thể rụng, làm cả cơi đọt đứng lại. Trường hợp nặng, nhìn xa tán cây xơ xác giống như bị “táp nắng”.Vì triệu chứng cháy mép lá có thể gây nhầm lẫn, bà con nên nắm một số điểm phân biệt nhanh tại vườn. Với thán thư, vết bệnh thường là đốm nâu lan dần, có thể có quầng hoặc vết cháy không bắt đầu từ chấm vàng li ti; đôi khi thấy mô lá bị thối khô theo mảng và có thể lan sang cành/hoa/quả tùy giai đoạn. Với táp nắng/thiếu nước, cháy lá thường đồng loạt ở phía ngoài tán, đi kèm dấu hiệu cây thiếu ẩm (lá héo, đất khô); khi tưới/giảm nắng cây có thể hồi dần nhưng không thấy côn trùng tập trung ở mặt dưới lá. Với nhiễm mặn/phèn, ngoài cháy mép lá còn hay kèm vàng lá toàn phiến, rụng lá và đôi khi rễ kém; kiểm tra không thấy rầy non có sáp trắng trong cụm lá.Một dấu hiệu gián tiếp rất hay gặp khi rầy nhảy trên sầu riêng kéo dài là nấm bồ hóng. Rầy tiết mật ngọt làm nấm bồ hóng phát triển, phủ đen mặt lá; lớp đen này làm lá giảm quang hợp mạnh hơn nữa. Vì vậy, nếu bà con thấy lá đen bẩn, kèm cháy mép lá non và đọt chậm bung, hãy ưu tiên kiểm tra rầy nhảy trước. Mẹo kiểm tra nhanh: chọn 3–5 đọt non, lật mặt dưới lá và quan sát; nếu thấy rầy nhảy trưởng thành nhảy nhanh khi chạm nhẹ hoặc thấy rầy non có sáp trắng thì khả năng cao nguyên nhân chính là rầy nhảy.

4. Tác hại của rầy nhảy trên sầu riêng: giảm quang hợp, yếu cây, rụng hoa – giảm đậu trái

Tác hại của rầy nhảy trên sầu riêng không chỉ nằm ở việc “xấu lá” mà ảnh hưởng trực tiếp đến sức cây và năng suất. Khi rầy chích hút trên lá non, mô lá bị tổn thương làm lá xuất hiện chấm vàng, sau đó cháy mép và xoăn lại. Lá non là phần đảm nhiệm quang hợp để nuôi cơi đọt và tích lũy dinh dưỡng; vì vậy khi lá non bị hại, cây giảm quang hợp rõ rệt, đọt non dễ đứng, cành trơ trọi và cây suy nhanh, đặc biệt ở cây tơ hoặc cây sau thu hoạch đang phục hồi. Trường hợp rầy gây hại kéo dài, bà con thường thấy lá nhỏ lại, màu lá xỉn, tán thưa, cơi đọt ra yếu và không đồng đều.Không dừng ở đó, vết chích của rầy nhảy còn tạo “cửa ngõ” cho nấm và vi khuẩn xâm nhập, làm tăng nguy cơ các bệnh thứ cấp như đốm lá do vi khuẩn hoặc một số bệnh nấm trên lá. Đồng thời, rầy tiết mật ngọt khiến nấm bồ hóng phát triển, phủ đen bề mặt lá. Lớp bồ hóng làm lá giảm quang hợp mạnh hơn nữa, dẫn tới vòng xoáy: cây càng yếu thì càng dễ ra đọt lẻ tẻ, và đọt lẻ tẻ lại tiếp tục nuôi rầy gối lứa.Giai đoạn nhạy cảm nhất là khi vườn sầu riêng chuẩn bị phân hóa mầm hoa hoặc đang ra hoa. Nếu rầy nhảy trên sầu riêng xuất hiện trùng giai đoạn này, cây bị suy dinh dưỡng và mất cân bằng sinh trưởng, nguy cơ rụng hoa – giảm đậu trái tăng lên rõ rệt. Nhiều nhà vườn chia sẻ rằng năm nào rầy bùng mạnh ở cơi đọt ngay trước khi xử lý ra hoa thì tỷ lệ đậu trái thường thấp hơn, trái phát triển không đồng đều và chất lượng cơm cũng giảm. Vì vậy, quản lý rầy nhảy “đúng cơi đọt” là chìa khóa để bảo vệ lá non, giữ sức cây và bảo vệ năng suất.

5. Cách phòng trừ rầy nhảy trên sầu riêng hiệu quả: canh tác + xử lý đúng thời điểm

Trong thực tế sản xuất, cách phòng trừ rầy nhảy trên sầu riêng hiệu quả nhất là làm đồng thời 2 nhóm việc: (1) giảm điều kiện phát sinh bằng canh tác (tạo tán thông thoáng, bón phân – tưới nước hợp lý để ra đọt đồng loạt, hạn chế đọt lẻ tẻ, bảo vệ thiên địch), và (2) xử lý đúng thời điểm theo cơi đọt khi mật số rầy vượt ngưỡng, ưu tiên phun sớm khi rầy còn nhỏ để tăng hiệu quả và giảm nguy cơ kháng thuốc. Bà con nên nhớ: rầy nhảy “ăn” lá non, nên phun trễ khi lá đã thành thục thì vừa tốn công vừa hiệu quả thấp; còn phun sớm đúng giai đoạn mũi giáo–lá bung sẽ giúp cắt lứa rầy ngay từ đầu cơi.Một quy trình thăm vườn dễ áp dụng là: trong thời gian cây ra đọt, mỗi 2–3 ngày kiểm tra 1 lần; nếu vườn có tiền sử rầy nặng thì kiểm tra hàng ngày ở cơi đọt đầu mùa. Khi phát hiện rầy non bám cụm hoặc thấy chấm vàng li ti tăng nhanh, bà con cần xử lý ngay theo hướng dẫn bên dưới và kết hợp luân phiên thuốc để hạn chế rầy nhảy kháng thuốc.

5.1 Xử lý rầy nhảy trên sầu riêng theo cơi đọt (mũi giáo → lá thành thục)

Điểm mấu chốt khi xử lý rầy nhảy trên sầu riêng là phun đúng giai đoạn rầy đang tập trung trên lá non. Rầy nhảy tấn công mạnh từ khi lá còn xếp, chưa mở (mũi giáo/le lưỡi mèo) cho đến khi lá cuối cùng của cơi đọt bung ra; khi lá đã thành thục, rầy giảm gây hại rõ rệt. Vì vậy, bà con nên phun trong “cửa sổ” thời điểm này để đạt hiệu quả cao nhất.Kỹ thuật phun giúp tăng hiệu quả: (1) phun vào sáng sớm hoặc chiều mát để giảm bốc hơi và hạn chế rầy nhảy tán loạn; (2) dùng lượng nước đủ để ướt đều hai mặt lá, đặc biệt là mặt dưới lá non và cụm lá chưa bung; (3) nếu tán rậm cần tỉa bớt trước khi phun để thuốc vào được trong tán; (4) hạn chế phun lặp lại một hoạt chất liên tục, nên luân phiên theo khuyến cáo để giảm nguy cơ kháng thuốc.Vì đặc tính rầy nhảy có thể tăng mật số nhanh theo cơi đọt, nếu bà con phun trễ khi lá đã cháy xoăn nhiều thì hiệu quả thường giảm và cây cũng đã mất sức. Do đó, phát hiện sớm và xử lý sớm trong cơi đọt luôn là hướng đi tiết kiệm nhất.

Lưu ý về kháng thuốc: rầy nhảy có khả năng hình thành tính kháng nếu bà con dùng lặp đi lặp lại một nhóm thuốc trong nhiều cơi đọt. Vì vậy, ngoài việc phun đúng thời điểm, cần luân phiên sản phẩm/nhóm tác động theo khuyến cáo, đồng thời kết hợp biện pháp canh tác (tạo tán, ra đọt đồng loạt, nuôi thiên địch) để giảm áp lực rầy. Khi phun, ưu tiên phun sớm lúc rầy còn nhỏ; phun muộn thường phải tăng số lần can thiệp và rủi ro kháng cao hơn.

Giới thiệu đến bạn đọc các sản phẩm thuốc phòng trừ rầy nhảy hiệu quả cao: DIE SAURAY 85WP, RAY USA 400WP, TB DIETRAY 500WP

Sản phẩm TB DIETRAY 500WP

Sản phẩm RAY USA 400WP

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG: Mỗi sản phẩm 1 gói pha cho 1 phuy 220 lít nước. 

5.2 Biện pháp canh tác hạn chế rầy nhảy trên sầu riêng (giảm đọt lẻ tẻ, nuôi thiên địch)

Nếu chỉ dựa vào thuốc, bà con sẽ rất dễ rơi vào vòng lặp: rầy giảm vài ngày rồi bùng lại ở cơi đọt sau. Vì vậy, biện pháp bền nhất trong cách phòng trừ rầy nhảy trên sầu riêng là điều chỉnh điều kiện vườn để rầy khó phát sinh. Trọng tâm là làm cây ra đọt đồng loạt và làm tán thông thoáng. Khi cây ra đọt đồng loạt, bà con dễ tập trung theo dõi và xử lý đúng “một cửa sổ” thời gian, thay vì phải phun nhiều lần theo đọt lẻ tẻ. Ngược lại, vườn bón đạm mạnh, tưới thúc liên tục làm đọt ra rải rác quanh tháng sẽ vô tình nuôi rầy gối lứa, khiến rầy nhảy trên sầu riêng lúc nào cũng có lá non để gây hại.Ngoài ra, bà con nên ưu tiên giữ thiên địch trong vườn. Thực tế nhiều vườn ít phun thuốc phổ rộng, có thảm cỏ quản lý tốt và tán cây thông thoáng thường thấy mật số rầy nhảy thấp hơn, vì nhện bắt mồi và bọ rùa hoạt động tốt. Một cách làm dễ áp dụng là: cắt cỏ theo băng, không “dọn trọc” toàn vườn một lúc; hạn chế phun thuốc phổ rộng khi không cần thiết; và kết hợp vệ sinh vườn để giảm nơi trú ẩn của rầy.

• Thường xuyên thăm, kiểm tra vườn để phát hiện sớm sự xuất hiện của rầy.
• Chăm sóc cây trồng tốt, bón phân cân đối và hợp lý để cây ra đọt non đồng loạt, tránh ra lẻ tẻ tạo cơ hội cho rầy tấn công nhiều lần.
• Cần bón đầy đủ dinh dưỡng giúp cây khỏe. Đồng thời tăng khả năng kích kháng cho cây để giúp cây chống lại sâu bệnh.

Ngoài ra nên tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài thiên địch của rầy nhảy trong vườn như nhện, bọ rùa Coccinella, và ong ký sinh,…

5.3 Câu hỏi thường gặp về rầy nhảy trên sầu riêng (FAQ) 

1) Bao lâu nên thăm vườn để phát hiện rầy nhảy? Vào giai đoạn cây ra cơi đọt, bà con nên thăm vườn tối thiểu 2–3 ngày/lần; vườn từng bị rầy nặng thì nên kiểm tra hàng ngày trong 3–5 ngày đầu khi đọt vừa nhú. Lý do là rầy nhảy trên sầu riêng có thể tăng mật số rất nhanh theo cơi đọt, nếu để trễ thì lá non đã cháy mép và đọt đứng lại.

2) Vì sao đã phun rồi mà rầy vẫn còn, lá vẫn cháy? Thường gặp nhất là phun sai thời điểm (phun trễ khi lá đã thành thục, trong khi rầy tập trung ở cụm lá non), hoặc phun không đủ ướt mặt dưới lá/cụm lá chưa bung. Ngoài ra, nếu bà con dùng lặp lại một nhóm thuốc nhiều lần, rầy nhảy trên sầu riêng có thể giảm chậm do xu hướng kháng. Kinh nghiệm trị rầy nhảy sầu riêng là ưu tiên xử lý sớm ở cơi đọt và luân phiên theo khuyến cáo.

3) Dấu hiệu nào dễ nhầm nhất với rầy nhảy và cách kiểm tra nhanh? Dễ nhầm nhất là thán thư và táp nắng. Cách kiểm tra nhanh: chọn 3–5 đọt đang bung, vạch cụm lá non kiểu “lưỡi mèo” và quan sát mặt dưới lá. Nếu thấy rầy non bám cụm, có sáp trắng (từ tuổi 2–3 trở đi) hoặc thấy rầy trưởng thành nhảy nhanh khi chạm nhẹ, thì gần như chắc chắn nguyên nhân chính là rầy nhảy trên sầu riêng.

4) Lá bị bồ hóng đen có phải là bệnh nấm không? Bồ hóng là nấm phát triển trên lớp mật ngọt do côn trùng chích hút (trong đó có rầy nhảy) tiết ra. Vì vậy, muốn xử lý bồ hóng bền thì cần xử lý đúng nguyên nhân gốc: giảm mật số rầy nhảy trên sầu riêng, đồng thời làm tán thông thoáng để lá nhanh khô sau mưa/tưới.

6. Kết luận: quản lý rầy nhảy trên sầu riêng bền vững, ít tốn chi phí

Rầy nhảy trên sầu riêng là đối tượng chích hút nguy hiểm vì bùng phát nhanh theo cơi đọt và dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu. Khi bà con nắm vững dấu hiệu rầy nhảy trên sầu riêng (chấm vàng li ti, cháy mép lá non, rầy non có sáp trắng, bồ hóng), đồng thời kiểm tra đúng vị trí (mặt dưới lá non và cụm lá chưa bung), việc xử lý sẽ chủ động và ít tốn chi phí hơn rất nhiều.Về nguyên tắc, để phòng trừ hiệu quả và hạn chế kháng thuốc, bà con nên kết hợp: (1) canh tác làm vườn thông thoáng, ra đọt đồng loạt, bảo vệ thiên địch; và (2) xử lý đúng thời điểm theo cơi đọt (mũi giáo → lá bung → lá thành thục), phun ướt đều hai mặt lá và luân phiên thuốc theo khuyến cáo. Nếu bà con muốn tiết kiệm công và giảm rủi ro mất mùa, hãy duy trì lịch thăm vườn cố định trong giai đoạn ra đọt và xử lý ngay khi rầy mới xuất hiện. Làm tốt từ đầu sẽ giúp bảo vệ lá non, giữ sức cây và tạo nền cho ra hoa – đậu trái đạt hiệu quả cao.

Chúc bà con nông dân canh tác tốt - Trúng mùa - Được giá.